Ga naar de inhoud 
Bron www.destandaard.be
14:48
Politieagenten arresteren een 89-jarige vrouw op een demonstratie tegen de beslissing om Palestine Action op de Britse terreurlijst te zetten. © Chris J. Ratcliffe / afp
Sinds haar debuut, Conversations with Friends, uit 2017, groeide de nu 34-jarige Ierse Sally Rooney uit tot een van de gezichtsbepalende auteurs van haar generatie en verkocht ze miljoenen boeken. Nu is ze een potentiële terreurverdachte.
Dat komt door haar aankondiging om de opbrengsten van haar werk aan Palestine Action te doneren. Die actiegroep geldt in het Verenigd Koninkrijk als terreurgroep. Wie de organisatie steunt, riskeert arrestatie. Dat geldt voor verbale steun op een protestbordje – en al helemaal voor een financiële bijdrage.
Eerder arresteerde de Britse politie tijdens pro-Palestijnse demonstraties onder anderen een priester, een oud-kolonel, een gepensioneerde topman van een multinational en een 85-jarige vrijwilligster met een koninklijke onderscheiding. Allemaal worden ze verdacht van het steunen van een terroristische groepering.
Loopt ook Rooney het risico om gearresteerd te worden? Nee, zegt Oscar Berglund, politiek econoom aan de Universiteit van Bristol. “Maar dat komt omdat ze in Ierland zit.” Berglund is gespecialiseerd in protestbewegingen en stelt vast dat de Britse politie moeite heeft om de terrorismewet te handhaven. “Je ziet agenten twijfelen: moet je ook iemand oppakken die met een Palestijnse vlag zwaait?”
Elektrische stepjes
Palestine Action werd vijf jaar geleden opgericht met als doel de “Israëlische apartheid” te beëindigen en het geweld in Gaza tegen te gaan. Belangrijke doelwitten van de ‘directe actie’ van Palestine Action zijn Britse filialen van de Israëlische wapenfabrikant Elbit Systems.
De groep won de afgelopen jaren aan bekendheid, zegt Berglund. Zo was de organisatie onderwerp van een documentaire. Berglund: “Toen bekend werd dat de groep op de terreurlijst zou komen, werd de première daarvan vervroegd. Zo kon de film nog net vertoond worden. Inmiddels is dat verboden.”
De Britse regering zette Palestine Action op de terreurlijst, nadat leden van de groep in juni hadden ingebroken bij de luchtmachtbasis Brize Norton van de Royal Air Force, in Oxfordshire. Vanaf die basis vertrekken onder meer vluchten naar een vliegbasis op Cyprus, waarvandaan de Britse luchtmacht verkenningsvluchten boven Gaza en het Midden-Oosten uitvoert.
De activisten besmeurden er twee militaire vrachtvliegtuigen met rode verf, om het “Palestijnse bloedvergieten te symboliseren”. Ook bewerkten ze de toestellen met koevoeten. De aangerichte schade loopt volgens de politie op tot 7 miljoen pond (ruim 8 miljoen euro). Op beelden gedeeld door Palestine Action is te zien dat twee activisten op elektrische stepjes zich ongestoord over de basis voortbewegen.
Snelheid
De Britse terrorismewetgeving is ruim gedefinieerd, waardoor ook vandalisme als terreurdaad kan gelden. Zo is Palestine Action op één lijst beland met groeperingen als Al-Qaida en IS. Dat betekent ook dat elke betuiging van sympathie met de pro-Palestijnse groep kan worden aangemerkt als steun aan terrorisme. Op steun verwerven voor een verboden groepering staat maximaal veertien jaar gevangenisstraf; de naam van de groep tonen op een kledingstuk is goed voor maximaal een half jaar cel.
Toen de terrorismewet in 2000 werd ingesteld door de regering-Blair, waarschuwden juristen en andere experts al tegen de te ruime opvatting van terrorisme, zegt Berglund. “Tot nu toe werd de wet niet ingezet tegen protestgroepen. Ik mag nog gewoon zeggen dat ik bijvoorbeeld Stop Oil steun, een klimaatgroepering die ook ontwrichtende acties uitvoert. Maar Palestine Action? Ik hoop dat het in uw artikel niet lijkt alsof ik achter ze sta, dan heb ik een probleem.”
© Henry Nicholls / afp
Jacob Rowbottom, hoogleraar rechten aan de Universiteit van Oxford, plaatst in een bijdrage aan de invloedrijke juridische website Verfassungsblog.de vraagtekens bij de proportionaliteit van de maatregel. Palestine Action verbieden, schrijft hij, roept de vraag op “in hoeverre personen die niet direct betrokken zijn bij de activiteiten van de organisatie aansprakelijk kunnen worden gesteld voor het uiten van hun mening en het voeren van protest”.
Ook wijst Rowbottom op de snelheid waarmee het verbod op Palestine Action door het parlement werd geloodst: op 23 juni kwam het kabinetsvoorstel, op 2 en 3 juli de parlementaire behandeling – samen met een verbod op de groepen Maniacs Murder Cult en Russian Imperial Movement – en op 5 juli trad het in werking. “Als de regering meer bereid was geweest om informatie te delen met parlementsleden, had dat meer zekerheid gegeven over de noodzaak van de maatregel.”
‘Gejammer’
De beslissing om de groep op de terreurlijst te zetten heeft geleid tot een heftig debat over de houding van de regering-Starmer ten opzichte van protest en vrije meningsuiting. De Verenigde Naties, Amnesty International en Greenpeace noemen het verbod op Palestine Action een te drastische maatregel die de vrijheid van meningsuiting dreigt te verstikken. Saillant detail is dat de Britse premier Keir Starmer in 2003, toen hij nog advocaat was, een groep bijstond die ook op een luchtmachtbasis was binnengedrongen.
Dat de regering het nu voor het eerst aandurfde om een protestgroep als terroristisch te brandmerken, komt volgens Berglund onder meer door de populariteit van het doelwit: de Royal Air Force. “De geliefde luchtmacht aanpakken, dat schoot veel mensen in het verkeerde keelgat. Maar ook al vinden veel Britten dat de groep te ver is gegaan, dan nog vinden de meeste het absurd om hun daden terroristisch te noemen.”
Ter rechterzijde wordt er vooral gewezen op het gewelddadige karakter van de groep. Zo schrijft commentator Brendan O’Neill in The Telegraph dat hij de aanhangers van Palestine Action verwaand en hooghartig vindt, omdat ze zichzelf zó deugdzaam vinden dat ze de wet mogen overtreden. Steun aan de groep beschouwt hij als “zelfingenomen gejammer van de bevoorrechten en de zelfgenoegzamen”. Zijn collega-commentator Zoe Strimpel schrijft in dezelfde krant dat haar roem Sally Rooney niet het recht geeft om terreur te financieren.
Het systeem kraken
Door massaal achter de groep te blijven staan, willen pro-Palestijnse demonstranten, inclusief Sally Rooney, op hun beurt het systeem doen kraken: hoeveel mensen kunnen er nog worden gearresteerd zonder dat het potsierlijk wordt?
De beelden van ouderen die door politieagenten worden weggedragen brengen de Labour-regering van Keir Starmer in verlegenheid. Uit een enquête bij meer dan duizend Labour-leden blijkt dat 71 procent van de achterban vindt dat hun regering Palestine Action niet op de terreurlijst had mogen zetten, aldus de linkse nieuwswebsite Labourlist.
© Henry Nicholls / afp
“Sommigen denken misschien dat [Palestine Action] een gewone protestgroep is, die bekendstaat om incidentele stunts”, schreef minister van Binnenlandse Zaken Yvette Cooper afgelopen weekend in de krant The Observer ter verdediging van het besluit van de regering. Maar dat geeft volgens haar geen goed beeld van acties van de groep in het verleden en de “ideeën en plannen voor toekomstige aanslagen”.
Het probleem is volgens Cooper dat veel van de “verontrustende informatie” waarover zij beschikt op dit moment nog niet openbaar kan worden gemaakt “vanwege strafrechtelijke procedures”. De vraag is of de Labour-achterban met die uitleg genoegen neemt.
Uitspraak in november
De oorlog in Gaza ligt voor premier Starmer extra gevoelig vanwege het electorale gevaar van Your Party, de nieuwe partij van voormalig Labour-leider Jeremy Corbyn. Die partij keert zich fel tegen het Israëlbeleid van de regering, dat ze als veel te toegeeflijk beschouwt. Uit een woensdag verschenen peiling van onderzoeksbureau Ipsos blijkt dat een derde van de Labour-kiezers van 2024 zou overwegen bij de volgende verkiezingen op de nieuwe partij te stemmen.
Palestine Action lijkt voorlopig niet te verdwijnen als hoofdpijndossier voor de regering. Nieuwe protesten ter ondersteuning van de groep zijn al aangekondigd – om te beginnen aankomend weekend. Ook heeft het Britse Hooggerechtshof toestemming gegeven aan een medeoprichter van Palestine Action om de aanduiding als terreurorganisatie aan te vechten. Die uitspraak zal in november worden behandeld.
Wordt het spannend aankomend weekend? Berglund denkt dat de opkomst veel uitmaakt. “Hoe meer mensen zich laten arresteren, hoe ridiculer het wordt. Er komt een moment dat ook de regering moet inzien dat de plaatsing op de terreurlijst een te draconische stap is geweest.”
